Di bi pohol matila ma mahop ma bantu i Afrika.
Yigil basaa i yé kaat i bisu i FEDABA inyu sukulu Basaa. Di bi bañ yo i nwii 2003. I gwé libim li miño mi bibuk mi yigil inyu i léba ni yighe hop u basaa.
I kaat yigil ini, i nkot libim li miño mi bibuk bi niñ mut i hiikel. Kikii bo : mayéga, lihaa, gwom di ngwélél hikii ngéda, I yi matunga més ma mambai ni bitison di nlôl, I gwélél bibanga bi lagal, tjémbi ni bipes, mapôdôl més, ike bisu.
I bi héga inyu i ba nyonog u sélél i yigil. Baudu ba ndegi bisu ni balét ba ngwélél yo. Makwet di ngwélél, ma yé ma Bantu i Afrika inyu ndip yap yi i mam ni miñañ nwés i bôdôl ndéda kôba.
Kaat ini i yé inyu ba bôdôl nigil hop Basaa. To u nyi to ibale u nyi bé pot hop Basaa, bititii bi nhôla we i nigil jôga li bibuk bi hikii banga, matila ma nhôla we i pahal gwo.
Hi kiki banga i gwé bititii, ni bibuk ni man nkwel.
Kaat Tetee i gwé mintuk mi bonge, i gwé bon ba minkwel, i gwé bipes ni tjémbi.
Ndoñi kaat basaa ni hop u pulasi u hikii lipep li kaat, i yé i mapep ma nsôk.
Ndoñi kaat basaa ni hop u pulasi i yé mbogog i mapeb ma nsôk.
Kaat ini i bi tilba inyu banigil hop Basaa ni njel miño mi bibuk ni minkwel. Kaat ntôñ diséé i gwé ngandag bititii ni bôlô inyu i yighe yigil.
Kaat ini i yé inyu bonge ni bôt ba ba ntila ni añ mahop mape kikii bo hop u pulasi tole u ngisi ni ba ba n’noode pot, añ ni i tila hop Basaa. I yé kaat i hôlôs yigil, ni njel ngandag bititii ni tjémbi. Ndoñi i hikii lipeb li kaat i yé ni hop pulasi i mapep ma ma nsôk ma kaat Ntôñ Diséé.
Malonge ma nhôla i pahal ni kôsna kiñ hop. Ntuba tjémbi u nti makénd. Kaat tjémbi i gwé jôm li tjémbi ni di samal (16). Miño mi tjémbi mi yé maa :
Tjémbi di nhôla i tamla jôl (Ba’a béé ni yé bo njee, di nlôl hee…)
Tjémbi di niñ i man Basaa
Tjémbi di mintuk inyu i nigil hop Basaa.
